دانیال قەساب ١٩١٥ - ٢٠٠٠
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
دانيال داود بترۆس قصاب ، نه خشه كيشيكى هه وليرى جوو بوو ،له سالى 19155 له هه ولير له دايك بووه ،بێجگە لەخۆی سێ برای تریشی هەبووە (شاهین -ناحۆم - مونیر).
 دانیال کە مامۆستا بووە لەقوتابخانەی (هەولێری یەکەم - اربیل الاولی )، ئەم نیگار کێشانەی فێرە نیگار کردووە :-(جابر پیرداود -جەواد رەسول - فٶاد رەسول ناجی ).
لەساڵی ١٩٣٦ گواستراوەتە (قوتابخانەی دواناوەندی هەولێر) ،لەوێش مامۆستا سلێمان شاکر قوتابی بووە .
ماڵی دانیال قەساب وەک بارەگایەکی نیگارکێشان وئەدەب دۆستان و کەسایەتیەکان بووە .
لەساڵی ١٩٤١١ لە بەغداد ،لەیەکەم پێشانگای هاوبەشی نیگار ( برادەرانی هونەر)،بەشداری کردووە ، و لەساڵی ١٩٤٥-١٩٤٦ گواستراوەتەوە (کۆیێ) و لەویش چەند پێشانگایەکی کردووتەوە، پاشان چووە بەغداد و لەوێ بووە مامۆستای پەیمانگەی هونەرە جوانەکان .
 دانیال قەساب يه كێک له بيشه نگه كانى هونه رى وێنه بووه ، زؤر له نه خشه كيشانى هه ولير ، لێ ى فير بوونه وه ك ئه سكه نده ر كوره جى وباشا مام محى الدين عزيز... دانيال له كوتايى ١٩٥٠ رابيجى ئيسرائيل كرا ، به لام له به رهه وادارى بۆ شاره شيرينه كه ى هه ولير ، تابلۆيه كى نايابى قه لاى هه وليرى دروستكرد له سالى١٩٤٥ .
دانيال قصاب له سالى 20000 له شاروجكه ى (رمكان )له ئيسرائيل كوجى دواييى كردوه ... سه لام له كيانى باكى رؤله ى هه ولير دانيال قصاب

چیرۆکی عەقیدی پۆلیس (مافپەروەر ) حوسێن مەولود شیروانی (*)
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
نووسینی /لیوای پۆلیسی مافپەروەر /محی الدین محمد یونس
وەرگێر / عبدالهادی رحمان سلیمان (کاکۆ)
 
لە ٨ی شوباتی ١٩٦٩ کۆلیجی پۆلیسیم تەواو کرد و پلەی (مولازمی پۆلیس)م درایێ و ناردرامە فەوجی دەیەمی لیوای دووەمی پێکهاتەکانی هێزی پۆلیسی گەرۆک ، شوێنی ئەم فەوجە ،لە ( شیوەسۆر) بوو ،کە دەکەوێتە نێوان ناحیەی (شوان) و(تەقتەق) ، ئەرکی ئەم فەوجە پاراستنی بەشێک لە رێگای ( کەرکوک -کۆیێ) بوو ، پاش بلاو بوونەوەی ( ریککەوتننامەی ١١ی ئاداری ١٩٧٠) و راوەستانی شەر لەناوچەی باکوور ، کەرتە سەربازیەکان و پۆلیس لەوێ کشانەوە - فەوجی ئێمەش لەگەلیان - بۆ پارێزگای بەغداد و پاش ئەو بە ماوەیەک گواسترامەوە بۆ (هۆبەی راوێژکاری یاسایی )لەبارەگای لیوای ناوبراو .
لە ناوەراستی ساڵی ١٩٧١ ،عەقیدی پۆلیس (حوسین مەولوود شێروانی ) گواستراوە هەمان فەرماندەریەتی (آمریة) و وەک بەرێوەبەری کارگێری دانرا، من پێشتر نەمدەناسی ، بەلام بە حوکمی ئەوەی کە خەلکی پارێزگاکەمە (هەولێر) ، چوومە لای و خۆم پێشکەش کرد بە کوردی قسەم لەگەل کرد و ئامادەیی خۆمم نیشان دا بۆ جێبەجێ کردنی هەر کارێک پێم دەسپێری ،کە ماوەیەکی درێژە لێرە کارم کردووە ، بەسەرسامیەوە پێی گووتم :(وەرە دانیشە ...تۆ خەلکی کوێی؟) ،کە گووتم ( هەولێر) لە خانوادەکەم و خزمەکانمی لێپرسیم .. پێم ووت ئێمە دەمێکە لە بەغداد دەژین لە ساڵی ١٩٥٠ وە ، پاش ئەوەی باسی خزمەکانم بۆ کرد ، بۆم دەرکەوت کە پەیوەندیەکی باشی لەگەل خالم (شێخ محمد رسول خەلیفانی) هەیە ..... پەیوەندیم لەگەڵیدا بەردەوام بوو و ناوە ناوە سەردانم دەکرد ،لەبەر کارمان لەیەک دەزگادا .

لە کۆتایی مانگی تشرینی یەکەمی ١٩٧١ هۆبەی هەوالگری لەدەزگاکەمان ئاگاداری کردینەوە کە ،عەقید (حوسین مەولوود شێروانی) ، بە بریاری سەروو ، لە ژووری خۆی دەستبەسەرە وکەسێک لە دەزگا بۆی نیە سەردانی بکات ویا ئاوەری لێبداتەوە وەیان چاوی پێبکەویت و ئەوەی سەرپێچی بکات خۆی تووشی لێپرسینەوە و سزای توند دەکات .
دەستبەسەر کردنەکە چەند رۆژێکی خایاند بێ ئەوەی هۆیەکە و لایەنەکە بزانرێت کە ، ئەو فەرمانەی دەرکردووە ، من لەو ماوەیە لەپێش ژوورەکەی هاتوچۆم نەدەکرد تا نەمبینی ، رۆژێکیان - کە دوا رۆژی دەستبەسەری بوو لە دەزگا و دوا هەنگاوی ژیانی بوو- لە گۆرەپانی بەرامبەر ژوورەکەی هاتوچۆم دەکرد بە دووریەکی زۆر ، بینیم پەنجەرەی کردەوە و بەدەنگی بەرز هاواری کرد :(( مولازم محی الدین))، لەجێ ی خۆم رەق راوەستام و وەلامم دایەوە : ((بەڵێ گەورەم))... گووتی ((وەرە)) نەمدەزانی تۆ بەو راددەیە ترسنۆکی .هەلوێست وەرگرتن ناخۆش بوو ،نەمدەزانی چی بکەم ، بچمە لای ؟ ،ئەگەر بچم چیم لێ دەکرێ ، وەیان داوای لێبوردن بکەم ، هەرچیەک بیت ، هەلوێستم وەرگرت و چوومە لای و سەلامێکی سەربازیم لێ کرد و ماچم کرد و لەگەلی دانیشتم .. وورەی زۆر بەرز بوو و متمانەیەکی گەورەی بە خۆ هەبوو، زرەدەخەنە لەسەر لێوەکانی وون نەدەبوو کاتی پێ ی ووتم :(( محی الدین ...من بێ تاوانم و هیچ تاوانێکم نەکردووە ، من دڵنیام کە لەو کێشەیە پاش چەند رۆژێک رزگار دەبم ، بۆ لەسەردانم سست بوویەوە لەو کاتەی کە پێویستیم بەتۆ هەیە لەم بار و دۆخەدا ، گلەیی لە ئەوانی تر ناکەم ، بەڵام گلەیی لەتۆ دەکەم چونکە خەلکی شارەکەمی ،لەوانەیە پێویستیم پێت هەبێت لە کارێکدا و تا ئەو کێشەیەی کە لە پێناویدا دەستبەسەرم، کۆتایی دێت ، کێشەکە ئاسان وخەریکە تەواو دەبێت لە رۆژانی داهاتوودا ، بەڵگەش ئەوەیە کە کە لە ژووری خۆم حجز کراوم لە دەزگا ودەرگا و پەنجەرەکان کراونەتەوە وبەبێ پاسەوانی کردن (( .

کە لەنزیکی دانیشتببووم و گوێم لە ووتەکانی رادەگرت و سەیری دەم و چاوم دەکرد ، بەلام هۆش و بیرم لەلایەکی تر بوو ، ئایا چیم لێ دێت لەو بەرپێچیەی کە لەفەرمانەکانی دەزگام کرد .. نیو سەعات لەلای دانیشتم و هەستم دەکرد کە بەقەد چەرخیک دانیشتوومە ، نەمدەتوانی بەجێ ی بهێلم چونکە بەردەوام بوو لە ئاخافتن لەسەر بوارە جۆر بە جۆرەکان و بار و دۆخی ئاسایی بوو و هیچ لەدەم و چاوی دیار نەبوو کە دەترسی وەیان دڵتەنگە .
سەعات دووی پاش نیوەرۆ لەژوورەکەی دەرچووم و پاش ئەوە بە سەعاتێک ، مەفرەزەیەک لە بەرێوەبەرایەتی ئاسایشی گشتی هانە دەزگاکە ، بە دوو ئوتومبێلی صالۆن بە تابلۆی مەدەنی و لە چەشنی مارسیدس ، پاش ئەوەی بەرپرسی مەفرەزەکە چووە لای بەرپرسی دەزگا ( فەرماندەی هێزی گەرۆک) ، عەمید (عبدالودود محمد بسیم) بۆ ئەوەی ئاگاداری بکات لەو ئەرکە کە بۆی هاتوونە ، هەردوو ئوتومبێلیان لە پێش ژووری خوالێخۆشبوو راگرت ، کە سواری یەکیان کرا و جانتایەکی بچووکی لەدەست بوو ، بردیانە شوێنێک کە هیچ داب و نەریتی ئەخلاقی و مامەلە کردنی مرۆیی تێدانیە ، لەوانەیە هەست و نەستی خوالێخۆشبوو گۆرا بیت کاتی سواری ئوتومبێل کرا لەگەل ( جەلادەکانی) ، و هەستی بە ترس و دڵەراوکی و پەشیمانی کرد ، کە رێگایەکی تری خۆ رزگار کردنی نەگرتە بەر چاو کە ، دیتوانی لە دەزگاکە بە ئاسانی را بکات ، چونکە هیچ چاودێریەکی توندی لەسەر نەبوو، دەیتوانی لە سەر دیواری دەزگاکە پاز بدات و بگاتە سەر جادە و کۆلانە تەسکەکانی پشتیەوە ی ناوچەکە و شوینەکانی نزیک کۆلیج کە ناوچەکانی ( سەعدون) و ( باب الشرجی)و (جادەی شێخ عومەر)و لەوێ شوێنێکی حەشار بوون بدۆزیتەوە بەشێوەیەکی کاتی و تا ئەو کاتەی پلانی دەرچوونی بۆ کوردستان تەواو دەبوو . .

   

      

    لەو کاتەی ترسم لێ کەوت ، زۆری پێ نەچوو رەئیس عورەفا (صبحی) لە هۆبەی هەوالگری داوای لێ کردم لەگەلی بچمە لای بەرێوەبەری هەوالگری عەقید(ئیسماعیل مەلا حەوێش) و لەرێگا بۆ ژوورەکەی لە (صبحی)م پرسی : ها چ بووە؟ وەڵامی دامەوە :(( گەورەم چ بووە چیە ؟ تۆ چیت کرد ، ئاگادار نەکراون کە نەچنە لای عەقید حوسین شێروانی ... گەورەم ... تەنها خودا دەتوانی رزگارت بکات چونکە ئەو کابرایە خراپ لێ ی قەوماوە .. تۆ بۆ خۆت لەگەلی تووش کرد)) .
جوومە ژووری بەرێوەبەری هەواڵگری ، بینیم ئەفسەری هەوالگری مولازم (قەیس نەجیب) لەلای دانیشتوە ، سەلامی سەربازیم بۆ بەرێوەبەر کرد و گووتی ::( وەرە مولازم محی الدین .. ئێمە ئاگادارمان نەکرد ی کە ، سەردان و چاوتان بە عەقید حوسین شێروانی نەکەوی) ووتم ::( بەڵێ  گەورەم ئاگادارتان کردین ... بەڵام عەقید بانگی کردم و نەمتوانی نەرۆم ) گووتی :(باشە لە سەعات ١١،٥ تا سەعات ١٢ ، باسی چیتان دەکرد و داوای چی دەکرد ،باسمان بۆ بکە ) گووتم :(گەورەم قسەکان ئاسایی بوون و عەقید باسی شتی گرنگی نەکرد و داوای هیچی لێ نەکردم ) ، بەردەوام بوو لە دەمەقاڵی لەگەڵم لەسەر ئەو قسانەی لە نێوانمان کراوە و منیش هەر ئینکارم دەکرد و دەمگوت قسەکان ئاسایی بوون و هیچ پەیوەندیان بەسیاسەت و کار و باری ئاسایشی نەبوو .. لەو کاتە داوای لە مولازم (قەیس)ی کرد :(هەلسە نووسراوی حەوالەی بۆ بکە بۆ ئاسایشی گشتی و تیایدا باسی چاوپێکەوتنی مولازم محی الدین بە عەقید حوسین بکە ئەمرۆ لە سەعای ١١،٥ تا ١٢ سەرەرای ئاگادارکردنمان بۆی و نازانین چی روویداوە لە نێوانیاندا ،وا دەینێرین تا لێکۆلینەوەی لەگەڵ بکەن ((.
مولازم (قەیس )لەژوورێکی هەوالگری داینام و لە دەرەوە دەرگای کلیل دا ، تۆزکاتێکی سەخت دەژیام و بیرم لەوە دەکردەوە ،کە چیم بەسەر دێت ، پرسیار و وەلام لە مێشک و هزرم کۆ دەبوونەوە ...
بە تأکید شتێکی ناخۆش لە چاوەرێمە ... بەڵام من هیچم لێ ناکەن ، هێچ تاوانێکم نەکردووە ....بەلام من چۆن تاخمی ئەو پیاوە (نازم گزار)ە قایل بکەم کە من بێتاوانم ...ئەگەر هێچ تاوانێکیش لەسەرم نەسەپێنرێ ، ئەوا لەو دەزگایە(ئاسایشی گشتی) بە نیوە مرۆڤ یان کەمتر دەردەچم ...دوا رۆژی خانوادەکەم چی لێ دێت ؟

    لەو کاتەی دا کە ئەو بیرانەم دەکرد ، مولازم (قەیس) دەرگای ژوورەکەی کردەوە و داوای لێ کردم کە هەلسم لەگەلی ، منیش پێم گووت :((ها مولازم قەیس ،دەمبەنە ئاسایشی گشتی )).
وەلامی دامەوە :(( یەمعەووەد ، یەک سەعاتە دیفاعت لێدەکەم ... وەرە بەرێوەبەر تۆی دەوێ ))... چوومە ژوورەوە تا گەیشتمە بەرامبەری بەرێوەبەر کە لە پێوە وەستا بوو و گووتی :- ((مولازم محێ الدین ، لەتۆمان پرسی ، هەموویان ستایشت دەکەن، بەتایبەتی مولازم قەیس ، دەمەوێ یارمەتیت بدەم بەلام ئەگەر ئاسایشی گشتی داواتی کرد ،هیچم پێ ناکرێت)) سوپاسی ئەو هەلوێستە مرۆییەم کرد کە هەرگیز لە بیری ناکەم . پاشان پرسیاری کرد :(مولازم محی الدین ... تۆ بەعسی یان نەء )) وەلامم داوە :( نەخێر بەعسی نیم )،
 مولازم قەیس وەڵامی داوە : (( گەورەم .. هەرچەند پێ ی دەڵێین وەرە ببە بەعسی دەڵێ من کوردم چۆن ببمە بەعسی )) ... بەرێوەبەر وەلامی داوە :(( مولازم قەیس بیبە دۆسێیەکی حزبی بۆ دروست بکە ، هیچ نەبی بتوابین بەرگری لێ بکەین ))
دەرچووم لە ژووری بەرێوەبەری هەوالگری هێزی گەرۆک عەقید (ئیسماعیل مەلا حەوێش) ،کە لە بنەماڵەیەکی بەغدادی چاک و خێرخواز بوو ، بەیاوەری مولازم قەیس کە دۆسێیەکی حزبی بۆ دروست کردم ،کە ئەو رۆژە هەرگیز لەیاد ناکەم ،کە کاریگەر و چارەنووسی بوو لەژیانم کە رۆژی ١٩٧١/١١/٥ بوو.
خوێنەری بەرێز.. ئێستا بگەرێینەوە سەر چارەنووسی ئەو پیاوە ،لەو گەشتە بەد رۆییە و کەمێک باسی ژیانی بکەین .

    (حوسێن مەولود نەبی شێروانی ) لەساڵی ١٩٣٠ لە بنەماڵێکی فەللاحی لە شاری هەولێر لەدایک بووە . بنەماڵەی لە ناحیەی شێراون مەزنی سەر بە قەزای مێرگەسۆر هاتوونە هەولێر .
باوکی لە کۆڵانەکی تەسکی گەرەکی خانەقا لە هەولێر لەکاتی گەرانەوەی لەبازار کوژراوە ، ئەویش بەهۆی دەست درێژی کردنی دوو سەرخۆش لەسەر ئافرەتێک ،کاتێک ئافرەتەکە هاوار دەکات و داوای بەهانا هاتنی دەکات ، ئەویش ئەو شتانەی کە لەبازار کریوەتی دادەنی و دەچیتە هانای ئافرەتەکە و لەگەل سەرخۆشەکان دەکەویتە شەڕەدەست ،لەدواییدا یەک لە سەرخۆشەکان چەند چەقۆیەکی لێدەدات و دەیخاتە عاردی و بەهۆی خوێن رۆیشتنێکی زۆر ،گیانی لەدەست دەدات .
تاوانبارەکان هەڵدێن و ئافرەتەکە رزگار دەبیت لەدەستیان ، بەلام پاش ئەوەی خوالێخۆشبوو مەولود گیانی خۆی دەکاتە قوربانی و لە دوای خۆی ، خێزنێکی بەجێ دەهێلی کە پێکهاتووە لە کورە گەورەی (ئیسماعیل ) و کورە کچکەی (حوسین) وخۆشکە تاقانەکەیان کە ،پاش ماوەیەکی کورت لە کوژرانی باوکیان کۆچی دوایی کرد .
خوالێخۆشبوو ( ئیسماعیل) بە ئەرکی بەخێو کردنی ئەو خێزانە هەڵسا و هانی (حوسێن)ی دەدا کە بەردەوام بیت لە خوێندن تا قۆناغی ئامادەیی تەواو کرد بەنمرەیەکی بەرز کە دەیتوانی لە هەر کۆلێجێک بیەوێ وەربگیرێت ، بەڵام ئەو ، کۆلێجی پۆلیسی هەلبژارد لەبەر دوو هۆ ، یەکەمیان رووداوی کوژرانی باوکی بوو کە ،ویستی ببێتە ئەفسەری پۆلیس و دادپەروەری بسەپێنی کە باوکی بە غەدر کوژرا و پۆلیس نەیتوانی تاوانباران کەشف بکات و هۆیەکەی تریش ئەو بارە ئابووریە ناخۆشەی کە بنەماڵەکەی تێیدابوون ،کە خوێندنی کۆلێج لەو کاتەدا پێویستی بە مەسرەفێکی زۆر هەبوو، کەچی مەسرەفەکانی خوێندن لە کۆلێجی پۆلیس ،لەسەر دەولەت بوو ، کە پێداویستیەکانی خوێندن لە خواردن و جل ە بەرگ و نووستن و مەسرەفی گیرفانی دەدا . 
لەساڵی ١٩٤٨ لە کۆلێجی پۆلیس وەرگیرا لە خولی (٥) و لەپاش سێ ساڵ واتا لەساڵی ١٩٥١ کۆلێجی تەواو کرد و لە وەرگرتنی پلەکانی پۆستی پۆلیسی بەردەوام بوو وە لە زۆر لە دەزگاکانی پۆلیس کاری کرد لە ناوچە جیاوازەکانی عێراق وەک :(بەرێوەبەرایەتی پۆلیسی پارێزگای بەغداد ، بەرێوەبەرایەتی پۆلیسی قەزای رواندز ، بەرێوەبەرایەتی پۆلیسی نەفتی کەرکوک ، قوتابخانەکانی پۆلیس ، بەرێوەبەرایەتی پۆلیسی پارێزگای (حللە)( بابل) ، بەرێوەبەرایەتی پۆلیسی سلێمانی ، فەرمانرەوایی هێزی پۆلیسی گەرۆک ).

       لەساڵی ١٩٦٨ فەرمانی دامەزراندنی دەرچوو وەک بەرێوەبەری پۆلیسی پارێزگای هەولێر و لەم پۆستە بەردەوام بوو تا رێککەوتنی ١١ی ئاداری ١٩٧٠ ، ئەم ماوەیە قۆناغێکی زێرین بوو بۆ خزمەتی ووڵات ، لەم قۆناغەدا هەموو هەوڵ و توانای لە خزمەتی هاولاتیان رەخساند و هەتا جار و بار بەخودی خۆیی کارەکانیانی جێ بەجێ دەکرد بێ فەرق و جیاوازی ، بەرهەمی ئەو هەولانەی پەیدا بوونی شێوەیەکی نوێی پەیوەندی لە نێوان دەزگای پۆلیس و هاوڵاتیان دروست بوو لە پارێزگا ی هەولێر، بەم شێوەیە رێز و ناوبانگی بتەو تر و پەیوەندیە کۆمەڵایەتیەکە فراوانتر بووەوە .

پیاوێکی بەهیوا و جەربەزە بوو ، ئەوە ش لە هەوڵدانی بۆ بەرز کردنەوەی ئاستی رۆشنبیری و زانستی خۆی، رۆن و دیار بوو ، کە توانی ئەو بروانامانە وەرگری :-
- بەکەلۆریۆس لەزانستی پۆلیسی لەکۆلێجی پۆلیس ١٩٥١ بەغداد .
- بکەلۆریۆس لە زمانی ئینگلیزی لە پەیمانگەی زمانەکان ١٩٦٤ بەغداد .
- بکەلۆریۆس لە یاسا لە زانکۆی موستەنسریە ١٩٦٨ بەغداد .
- لەساڵی خوێندنی ١٩٦٩- ١٩٧٠٠ لە ماجستێر لەیاسا وەرگیرا لە زانکۆی قاهیرە - بەلام خوێندنی خۆی تەواو نەکرد بەهۆی دەستگیر کردن و شەهید بوونی .
لەگەل کۆمەڵە ئەفسەرێکی بەرێوەبەرایەتی گشتی پۆلیس و ئاساییشی گشتی ناردرا بۆ ئەمەریکا لەماوەی نیوان ١٩٥٨/٦/٢٠ و ١٩٥٠/١/٦ و لە ئەکادیمیای پۆلیسی نێو دەولەتی لە واشنتۆن بروانامەی دبلۆمی بنەرەتی لە زانستی لێکۆلینەوەی جینائی وپسپۆریە پۆلیسیەکانی تری پێدرا .
کۆتایی تراجیدی :-
ــــــــــــــــــــــــــــــــ
پاش ئەوەی باسی زیاننامەی ئەو کەسایەتیەمان کرد دەگەرێینەوە سەر چارەنووسی لە ماوە ی گیرانی لە (قەسری نیهایە) کە دەستگیر کرا لەلایەن هەیئەتی دووەمی لێکۆلینەوەی سەر بە بەرێوەبەرایەتی ئاسایشی گشتی کە ( نازم گزار) بەرێوەی دەبرد ، و لەوێ ناشیرینترین و توندترین ئەشکەنجەی جەستەیی و دەروونی درا کە کەس بەرگەی ناگریت لە ماوەی ساڵێک ، ولە بەرواری ٢٣ی تشرینی دووەمی ١٩٧٢ کۆچی دوایی کرد و تەرمەکەی ناردرا بۆ شاری هەولێر لەگەڵ وەفاتنامەی کە تیایدا نووسراوە م هۆی وەفاتی (مردنێکی گومانلێکراو ) ،نازانین چۆن مردن گۆمانی لێ دەکرێت لەو گرتووخانەیە و لەناو ئەو تاخمە ئەهریمەنانە کە تاوانباری خوێن مژ ( نازم گزار) لەسەرەوەیان بێت ،بێ ئەوەی هیچ بریاری دادگە دەرحەقی دەرکرا بیت .

       وەفاتنامەی خودا لێخۆشبیت :-:-\
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
لەساڵی ١٩٨٩ بەپێی داوای کەسوکاری ، وەفاتنامەیەکی نوێ ی بۆ رێکخرا و بە هەمان بەرواری وەفاتی ،تیایدا رێکخەرەکان هۆی وەفاتیان نووسی (پەتای نەخۆشی .آفة مرضیة)، لەوانەیە وایان نووسیە کە ، کەسوکاری مافەکانی خانەنشینی وەرگرن ، بێ ئەوەی باسی چەشنی پەتاکە بکرێ و ئایا ئەو پەتایە بەتەنها ئەو تووشی بووە وەیان گیراوەکانی تریش لەو جێگایە تۆقینەرە ... هەر چیەک بێت ، هەر دوو زاراەی (مردنی گومانلێکراو ،پەتای نەخۆشی) ئەوە دەگەیەنن کە لەو رۆژگارەی مێژووی عێراق، ئەو مرۆڤە بە ئەشکەنجەدانێکی درندانە کوژراوە و نووسینی هەردوو وەفاتنامە بەم شێوەیە لە لایەن سەرچاوە تەندروستیەکان لەگەل ویستی لایەنە ئەمنیەکانی گونجاوە کە ، لێکۆلینەوەیان لەگەڵ کردووە بۆ ئەوی خۆیان دوور بخەن لەبەرپرسیاریان لەو تاوانەی کوشتنی ،لەو کاتەی کە دەیانەویست بە زۆر دان بنێتە تاوانێک کە نەیکردووە و چەخت کردنی لەسەر بێ تاوانی و هەلنەستانی بە جێ بەجێ کردنی تاوانێک کە یاسای جینائی بە تاوانی دابنێت .
لەراستی دوور ناکەوین کە بڵێین ، ئەگەر تەرمەکە بسپاردرایە لێژنەیەکی پزیشکی پسپۆر ،پێش مردنی و بەبێ دەست تێوەردان و کارلێکردنی دەسەڵاتە ئەمنیەکان ، ئەوا ئەنجامە کانی نۆرین وشێکردنەوەی تەرمەکە ، ئاشکرای دەکرد بەبێ شەک کە ، غەدر لێکراو رووبەرووی ئەشکەنجەیەکی ماددی و دەروونی بێ سنوور کراوە کە لە جەستەکەی شوێنەوار ونیشانە هەبوو ،کە کەسوکاری و خزمەکانی بینیان لە کاتی وەرگرتنی تەرمەکە .
کە باسی ئەو جێگایە دەکەین کە ، ئەو پیاوە تیایدا تووشی نەهامەتی بووە و کۆتاییەکەی لەوێ بووە ،پێمان باشە ئاور بدەینە نووسراوێکی دراوسێەکی لە ( گرتووخانەی قەسرولنهایە) و لە هەمان شوێن (عبدالحمید العباسی) کە لە کتێبەکەی (لاپەرە رەشەکان لە بەعسێ عیراق - صفحات سوداء من بعث العراق) لاپەرە ١٠٨ ، کە باسی دەستبەسەرەکان دەکات و لاپەرەیەکی تەرخان کردووە بۆ باسی خودالێیخۆشبیت (حوسین مەولود شێروانی) کە دەلێ :-

(( زۆر لە بەندکراوەکانی قەسری نهایە لەدەستی نەخۆشی شەکرە و نەخۆشی تر دەناڵن کە پێویستیان بە چاودیری تەندروستی و خواردنی تایبەت هەیە و ئەو چاودێرییە لە لەهەموو کەلەنەکانی دونیا هەیە ، بەڵام لە قەبرەکانی قەسری نهایە نیە بۆ بەندکراوان .
زنزانەی ژمارە ١٧ بەرامبەرمان ، عەقیدی کورد حوسێن شیراونی بەرێوەبەری پۆلیسی هەولێری تێدابوو کە نەخۆشی شەکرەی هەبوو ، پیاوێکی سەنگین و بە ئەدەب و رەوشت بەرز بوو ، هەندێ جار گوێم لە قسەکانی دەگرت لە پشت دەرگاوە ، کە لەگەل دارو دەستەی بەدەکان بەدەنگێکی هێمن پێیانی دەگووت : من نەخۆشم ریگام بدەنی بە کەس و کارم بڵێم خواردنی تایبەتی نوینم بۆ بنێرن ؟ وەڵامیان دەداوە : بمرە بمرە . کەس و کارت جل وبەرگ و خواردن و نوینت بۆ دێنن ،ئێمە دەیانگەرێنینەوە و پێیان دەڵێین گیراومان لەلا نیە بەو ناوەی ..وەکاتی نەخۆشیەکەی زۆر پەرەی سەند بەشێوەیەک هیوای باش بوونی نەما ،لە قەسری نهایە دەریان هێنا و بەردرا وپاش مانگێک کۆچی دوایی کرد و خەلکی هەولێر بەمە دەزانن )).
ئەمە شاهێدیەکی زیندووە لەسەر ئێش و ئازاری خوالێیخۆشبیت لە قەسری نهایە کە یەک لە گرتووەکان دەکێریتەوە ، کە پاش چەند ساڵیک لەزیندان رزگار بوو ، و ئەو کتێبەی لەچاپ دا ، و هەڵەیەکی بێ مەبەستی کردوە ، کە دەڵێت لە قەسری نهایە دەریان هێنا و بەردرا ، راستیەکە ئەوەیە . بەرنەدرا بەلکو لەقەسری نهایە گواستیانەوە بۆ شوێنێکی نادیاری تر ، لەوێ کۆچی داویی کرد و تەرمەکەیان بۆ کەس و کاری رەوانە کرد .
ژیانی ئەو مرۆیە ساکار و هێمن و رەوشت چاکە بە توومەتێکی بەتاڵ کۆتایی پێ هێنرا ،ئەویش کە ، گوایە رێی خۆش کردووە بۆ هەڵاتنی (عبدالجبار الدلێمی) بەرێوەبەری ئاسایشی هەولێر بۆ ئێران ، بەم شێوەیە کۆتاییان بە هەموو هیوا و ئامانجەکانیان هێنا ، لەو کاتە کە لە لوتکەی بەرهەمهێنان و خزمەتکردنی بوو ، لە تەمەنێ ٤٠ ساڵی و بنەماڵەکەیان کە لە خێزان و چوار کور و کچی تاقانەی بێبەش کران لە لەسۆز و بەزەیی باوک کە هەموویان لەو کاتە ساوا بوون .
پێشوازیەکی فەرمی ومیللی گەرم لە تەرمەکەی عەقیدی پۆلیسی مافبەروەر (حوسێن مەولود شێروانی ) کرا لەشاری هەولێر و هەموو چینەکانی جەماوەری پارێژگا و بەرپرسانی دەزگاکانی پارێزگا و فەرمانبەرەکان بەشداریان کرد لە رێ و رەسمی بەخاک سپاردنی تەرمی پێرۆزی لە گۆرستانی (ئیمام محمد ) لە هەولێر و هەروەها پرسە لە زۆر شوێنی شاری هەولێر و قەزایەکانی بۆ دانرا .

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
*) بڵاو کراوەی گۆڤاری (گاردینیا)/سەرٶکی نووسین /جلال چەرمەگا  ٢٠١٦/١١/٢٤

مستـــــــــــــــــــــانی لە هەولێر :- 
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
بە بیرم دێت لە پۆلێ چوارەمی سەرەتایی بووم .. پالەوانێکی تورکی هاتە هەولێر و لە قوتابخانەکانی هەولێر مست مستانێی نمایش دەکرد ..کە دەهاتە قوتابخانەیەک بەهێزترین قوتابیان بەرامبەر دادەنا بۆ یاری کردن .. لە قوتابخانەکەمان ( فەیسەلیە) قوتابیەکیان هێنا بەناوی ( جەمال موشیر) تا لەگەلێ یاری بکات .. خۆشبەختانە ( جەمال موشیر) سەرکەوت و پالەوانە تورکیەکە بە سەر شۆری دەرچوو لە قوتابخانەمان و ئەوەش دوا یاریەکەی بوو .. بەلام پارەیەکی زۆری بەدەست کەوت لە پلێتەکانی یاری کە نرخی (٨ فلس)بوو .
سەرەتای بەدیار کەوتنی یاری مستانێ لەهەولێر ، دەگەرێتەوە ساڵانی ١٩٤٠ ، لەو کاتەی بریاری ئەوە درا کە ئەو یاریە بێتە رێزی یاریەکانی قوتابخانەکان ، هەر چەندە یاریەکە لەهەولێر بەکزی سەری هەڵدابوو بەڵام لەهەمان کاتدا توانی سەرنجی هەندێک لە گەنجانی شار رابکێشی و وایانی لێکرد نزیک ببنەوە لە یاریەکە ، مامۆستایانی هەولێر هەولیان دا زانیاری خۆیان زیاتر بکەن سەبارەت بە تەکنیکی یاریەکە ، بۆ ئەم مەبەستە سێ مامۆستای شاری هەولێر لە کۆتایی ساڵی ١٩٤٨ بەشداریان کرد لە خولێکی فێر کردن ، کە ئەم بەرێزانە بوون :-(عەزیز مەولود ، حەمید عوسمان ، کەماڵ تەیب).(*)
لەساڵانی ١٩٥٠ - ١٩٦٥ یاری مستانێ هەر لە کزیدا بوو و لە یانەی بروسک قەتیس کرا بوو .. پاش ١٩٦٥ یاری مستانێ پێشکەوتنێکی بەخۆیەوە بینی .. کە زەید مەحمود هاتە هەولیر (**) .. لەساڵی ١٩٧٥ پەرەی سەند پاش ئەوەی مەلبەندی لاوانی هەولێر ئەم یاریەی لە ئەستۆ گرت .
لە ساڵی ١٩٧٧ ،یەکێتی یاری مستانێ لە هەولێر دامەزرا .. پالەوانیەتی عێراق و کوردستان دەستی پێکرد ،و چەند تیپێک لەهەولێر دروست بوو وپالەوانانی ئەو یاریە پەیدا بوون ، کە هەندێکیان ئەمانە بوون :-( مستەفا محمود ، زید محمود ، محمد توفیق ، تحسین خلیل ، نجدت سالح ، عماد  محمود ، سلاح نوری ،دڵدار حوسین . ستار ، خلیل رەحیم ، عبدالرشاد مەحمود ، حسن خدر .. و هی تر .
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
*) کتێبی وەرزش لە کۆنەوە تا ئیمرۆ لە هەولێر /مەزۆ لەشکری عەزیز .
 **) جەێد مەحمود، پالەوانێکی عیراق بوو لە مستانێ ماڵیان لەبەغداد گواستراوە بۆ هەولێر .. باوکی وەنەگر بوو ،دوکانەکەی لە تەنیشت دەرگای قەبرستانی گەورە بوو .

دوێنی سه‌عات ٤ی عه‌سرێ ،كاكه‌ شیرزاد هه‌ینی به‌ رگی حه‌فته‌می رۆمانه‌كه‌ی (هه‌ولێر-سه‌فین)له‌ ئه‌كادیمیای كوردی به‌ئاماده‌ بوونی ژماره‌یه كی زۆر له‌ كتێب دۆستان ،شیكرده‌وه‌ و دابه‌شی كرد،به‌ناوی گرووپی هه‌ولێر شاره‌شیرینه‌كه‌مان ده‌ستخۆشی لێ ده‌كه‌ین و داخوازین به‌رده‌وام ببیت .

چی روویدا لە نێوان وەستا خدری بەننا و عەبدولکەریم قاسم یەکەم سەرۆک وەزیرانی سیستەمی کۆماری عێراق :-
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
کاک نەجات یاسین نەجار لەپەروایزی لاپەرە (١٦١١) ی کتێبی (مێژووی شارەوانی هەولێر) ... نووسیوەتی :-
وەستا خدر - کە سەرپەرشتی دروستکردنی گەرەکی ئازادی هەولێر دەکرد پێ ی گووتم :-
رۆژێکیان کرێکارێک هات و رایگەیاندم کە ئەفسەرێک لە تۆ دەگەرێ .. منیش چوومە لای .. داوای هەندێ کەرپووچی کرد بۆ دروست کردنی شۆستێک لە نێوان خیوەتی بارەگای لیوای دابەزیوو لە سەر ئەو زەویەی کە قەسری ئەحمەد چەلەبی لێ دروست کراوە .. منیش رازی بووم .. بەلام ئەو گووتی ،ئایا خاوەن پرۆژەکە بەمە رازی دەبێت ؟ منیش گووتم ، ئەو دەسەلاتەم پێ دراوە ، بەخۆشم دێم شۆستەکەت بۆ دروست دەکەم ، تەکلیفی سەربازان مەکە ...پلەی سەربازی ئەفسەرەکە (زەعیم روکن بوو ).. پاش تەواو کردنی کارەکە ، سوپاسی کردم ، منیش زانیم کە ئەوان مەشقی سەربازیان هەیە (فرضیات).
پاش چەند مانگێک سیستەمی حوکم لەعێراق ، لەرژێمی شاهانە گۆرا بۆ رژێمی کۆماری . رۆژێکیان خودا لێخۆشبیت (محمد حەسەن دژەیی)کە ئەندام بوو لە پرۆژەکە ، پێ ی گووتم :- ئەوە چیت کردوە لە عەبدولکەریم بەردەوام مەدحت دەکات ؟.. منیش سەرم سورما .. گووتی :- چوومە لای بۆ زیاد کردنی سولفەی کشتوکاڵی تایبەت بە بانکی کشت وکالی هەولێر ، چاکەکەی تۆی بەبیر هاتەوە و گووتی :- سولفەکەتان زیاد دەکەین لە ٣٥٠ بۆ ٨٠٠ دینار ، بۆ خاتری وەستا خدر بەننا و هەر وەها بۆ هەموو بانکە کشتوکاڵیەکانی عێراق و داوای لێ کردم جارێکی تر بمبینی و وەستا خدریش لەگەل خۆم بهێنم .

کتێبی ( نەفرەتی چوار خوداوەندەکان) ی دکتۆری خوالێخۆشبوو عەبدوللا محەمەد حەداد ( هەر وەکو خۆی دەڵێت)، پڕە لە هەست و نەستی راستەقین و لە واتای چەوسانەوە ، ، ، مرۆڤی بە هۆش ، کەساس دەبێت ،کاتی فرمێسک لەچاوی منداڵان ودایکان شۆر دەبێتەوە و سەیر دەکرێت کە شەپۆڵە بەیەکدادراوەکان دەکەونە سەر تێکدانی ئاسایشی چەوساوەکان وژیانیان دەبێتە دۆزەخ و وایان لێ دەکات چاوەروانی ئاسوودەیی و ئاشتی بکەن لە نیشتەجێ ی باوباپیرانیان و کەوتگای سەریان ، ئەو ئاسوودەییەی کە ((هێزە نامۆکان نەتوانن دەست بەسەری بگرن و خاکیان نەکەنە شانۆی جەنگ وکارەساتەکان .. ، نەتوانن دەست لەسەر ئازادی و ویستیان دابگرن .. نەتوانن قیت بنەوەو میزاج و شیرازە ژیانیان لێ تێکدەن ..و هەموو تایبەتمەندیەکانی خەلک بشێوێنن ))
کتێبەکە داوەتنامەیەکە بۆ شۆرش و راپەڕین و بچراندنی کەلەپچەو زنجیرە .. کە لە ناواخنەوە ..بەرگەی رووبەرووبوونەوەیان بۆ پێک دەهێنیت .
زۆر شانازی پێدەکەم کە لە کاتی خۆی ،مەحمود زامدار و قادر حەمەد ئەمین لە زانکۆی بەغداد و شێرکۆ بێکەس لەزانکۆی سلێمانی و من ( عبدالهادی قەساب) لەزانکۆی مووسڵ ،ئەم کتێبە بلاو بکەینەوە .. وبۆ دەرەوەی ووڵاتیش بنێردرێت .

ئێمە قەرداری دەستارین ..(*)
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
دەستار بریتییە لە ، دوو پارچە بەردی خڕی بازنەیی ، یەکێکیان لەسەرەوە ، ئەوی تریان لە ژێرەوە . ئەوەی ژێرەوە لە ناوەراست کونێکی تێدابوو دارێکی تێ کرا بوو ، پێیان دەگوت (چەق) ، پارچەکەی سەرەوە ش کونێکی تیدابوو کە فراوانتر بوو وە دوو ئەرکی جێ بەجێ دەکرد :-
١- پارچەی سەرەوەی سەنتەر دەکرد .
٢- دانەوێلەیان تێدەکردە ناوی .
دەسکێکی داری هەبوو بۆ لێکردن  بەکار دەهات . ئەو دانەوێلانەی ، کە بە دەستار لێک دەکرێن بریتییە لە (نیسک ، نۆک ، برنج ، گەنمەکوتا ، گەنم دەکرا بە برووش ، ساوار ) ئەمانەش لەوەرزی زستاندا سەرەکی بوون .
دەستار لەسەر پارچە کەولێک یان سفرەیەک دادەنرا ، ئینجا دوو ئافەرت بەرامبەر بەیەک دادەنیشتن و پێیان لەیەک گییر دەکرد ، دەستارەکەش لە نێوان هەردووکیان دادەنرا و دەست لە دەسکەکەیان دەگرت و بە نۆرە دەیانسووراند . دانەوێلە تێکراوەکە لە نێوان هەردوو پێدەستارەکە دەهاتە خوارەوە .

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
* ) ئەم بابەتە لە لاپەرە ٢٤٣٠٠ ئینسکلۆبیدیای هەولێر بڵاو کراوەتەوە ،کە لە گۆڤاەری ( مێرگ) ژمارە ٢٥ حوزەیرانت ٢٠٠٧ وەرگیراوە ، بابەتەکەش لە نووسینی /(ئەنوەر عەزیز )ە .